Περιγραφή θέματος

  • Γενικά

    Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι

    (Παλαιό μάθημα: Εισαγωγή στη Γλωσσολογία)

    Διδάσκοντες: Επίκ. Καθ. Μαρία Λεκάκου, Λέκτορας Μαρία Μαστροπαύλου

     

      


  • 1. Εισαγωγικά: τι είναι γλώσσα, τι είναι γλωσσολογία.

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Τι είναι γλώσσα, τι είναι γλωσσολογία. Περιγραφική και ρυθμιστική γλωσσολογία, θεωρητική και εφαρμοσμένη γλωσσολογία, συγχρονική και διαχρονική γλωσσολογία. Μονάδες και επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης.

    Λέξεις κλειδιά: Συγχρονία, διαχρονία, θεωρητική γλωσσολογία, εφαρμοσμένη γλωσσολογία, περιγραφική γλωσσολογία, ρυθμιστική γλωσσολογία, επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης.

  • 2. Φωνητική

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Κλάδοι της Φωνητικής. Στοιχεία αρθρωτικής φωνητικής. Φώνηση – Άρθρωση. Άρθρωση συμφώνων. Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο. Κατηγοριοποίηση συμφώνων: τόπος & τρόπος άρθρωσης, ηχηρότητα. Κατηγοριοποίηση φωνηέντων. Βασικά στοιχεία ακουστικής φωνητικής.

    Λέξεις κλειδιά: Αρθρωτική φωνητική,  διεθνές φωνητικό αλφάβητο, άρθρωση, φώνηση, τόπος άρθρωσης, τρόπος άρθρωσης, ηχηρότητα, φθόγγος.

  • 3. Φωνολογία


    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Φωνητική vs. Φωνολογία. Σχέσεις αντίθεσης, φωνήματα, ελάχιστα ζεύγη. Σχέσεις συμπληρωματικής κατανομής, αλλόφωνα. Σχέσεις ελεύθερης εναλλαγής. Διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά. Φωνολογικά φαινόμενα (πάθη φωνημάτων).

    Λέξεις κλειδιά: Φωνολογία, φώνημα, αλλόφωνο, συμπληρωματική κατανομή, διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά.

  • 4. Μορφολογία

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Τι είναι Μορφολογία. Λέξεις και Λεξικό. Λέξεις και μορφήματα. Κατηγορίες μορφημάτων. Μόρφημα και αλλόμορφο. Μορφολογικές διαδικασίες: κλίση, παραγωγή, σύνθεση. Κλιτική και παραγωγική μορφολογία. Η κλίση του ονόματος. Η κλίση του ρήματος.

    Λέξεις κλειδιά: Μορφολογία, μόρφημα, αλλόμορφο, κλιτική μορφολογία, παραγωγική μορφολογία, σύνθεση.

  • 5. Καθολική Γραμματική

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το λογικό πρόβλημα της γλωσσικής κατάκτησης και η υπόθεση της εμφυτότητας. Καθολική γραμματική: το θεωρητικό πρότυπο «Αρχές και Παράμετροι». Καθολικές αρχές και γλωσσική παραμετροποίηση.

    Λέξεις κλειδιά: Καθολική γραμματική, αρχές και παράμετροι, εμφυτότητα.

  • 6. Σύνταξη

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το γλωσσικό επίπεδο της Σύνταξης. Η έννοια της (αντι) γραμματικότητας. Συντακτικές κατηγορίες: λεξικές και φραστικές. Δομική αμφισημία: ο φραστικός δείκτης των προτάσεων. (Επαναληπτικοί) Κανόνες Φραστικής Δομής.

    Λέξεις κλειδιά: (Αντι)γραμματικότητα, συντακτικές κατηγορίες, δομική αμφισημία, φραστικός δείκτης, κανόνες φραστικής δομής.

  • 7. Σημασιολογία

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το γλωσσικό επίπεδο της Σημασιολογίας. Λεξική σημασία. Σχέσεις μεταξύ λεξημάτων: συνωνυμία, αντωνυμία, ομωνυμία, πολυσημία. Φραστική σημασία: σημασία φράσεων και προτάσεων. Η Αρχή της Συνθετικότητας

    Λέξεις κλειδιά:  Λεξική και φραστική σημασία, σχέσεις μεταξύ λεξημάτων (πολυσημία, συνωνυμία, αντωνυμία, ομωνυμία), φραστική σημασία, δομική αμφισημία, αρχή της συνθετικότητας.

  • 8. Πραγματολογία

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Πραγματολογία. Η έννοια του εκφωνήματος και η έννοια της αποδεκτότητας. Μελέτη του ρόλου του περικειμένου στη γλωσσική επικοινωνία. Τα φαινόμεα της αναφοράς και της δείξης.  Η θεωρία των λεκτικών πράξεων. Η θεωρία των υπονοημάτων.

    Λέξεις κλειδιά: Εκφώνημα, περικείμενο, αποδεκτότητα, αναφορά, δείξη, λεκτική πράξη, υπονόημα.

  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενα συγγράμματα

    • Χατζησαββίδης, Χ. (2012). Νεοελληνική γραμματική: θεωρητικές βάσεις και περιγραφή. Αθήνα: Βάνιας.
    • Fromkin, V., Rodman, R. & Hyams, N. (2010). Εισαγωγή στη Μελέτη της Γλώσσας. Μετάφραση Βάζου, Ε., Ξυδόπουλος, Γ.Ι., Παπαδοπούλου, Φ. & Τσαγγαλίδης, Α.  Αθήνα: Πατάκης.

    Επιπλέον συνιστώμενη βιβλιογραφία και υλικό προς μελέτη

    • Θεοφανοπούλου-Κοντού, Δ. 1989. Μετασχηματιστική Σύνταξη. Από την θεωρία στην πράξη. Αθήνα: Καρδαμίτσα.
    • Ράλλη, Αγγελική. Μορφολογία. Αθήνα: Πατάκης.
    • Φιλιππάκη-Warburton, Ειρήνη (1992). Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσολογία. Αθήνα: Νεφέλη.
    • Haegeman, L. 1994. Introduction to Government and Binding Theory. Oxford: Blackwell.

    Ιστοσελίδα για την ελληνική γλώσσα και γλωσσολογία:

    http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html