Περιγραφή θέματος

  • Γενικά

    Το νησιώτικο Αιγαίο κατά την 3π.χ. χιλιετία π.χ.

    Διδάσκων : Ανδρέας Βλαχόπουλος

    Περιγραφή : Το μάθημα εξετάζει τους νησιωτικούς πολιτισμούς του Αιγαίου που άνθησαν κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). Η συνοπτική εξέταση των νησιωτικών συγκροτημάτων (Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου, Σποράδων, Αργοσαρωνικού, Κυκλάδων, Δωδεκανήσων και Κρήτης) επιχειρείται κατά τη χρονολογική και γεωγραφική σειρά,  ξεκινώντας από τη λεγόμενη "Τρωική - Βορειοαιγαιακή" πολιτισμική βαθμίδα και καταλήγοντας στις πρωιμότερες βαθμίδες του Μινωικού πολιτισμού. Κατά την 3η χιλιετία π.Χ. στο Αιγαίο αναπτύσσονται οικιστικά κέντρα πρωτο-αστικού χαρακτήρα και σημειώνονται σημαντικά βήματα την τεχνολογία και την τέχνη, με άξονα τη διακίνηση και την επεξεργασία των μετάλλων, και τη ναυπηγική. Η πορεία αυτή προς τον εξαστισμό και τη δημιουργία "πόλεων" εξετάζεται συγκριτικά με τα δεδομένα των σύγχρονων κοινωνιών της ηπειρωτικής
    Ελλάδας και της Μικράς Ασίας.

    Μαθησιακοί στόχοι μαθήματος :

    Το μάθημα αποσκοπεί στην γνωριμία των σπουδαστών με τους πολιτισμούς του νησιωτικού και παράκτιου Αιγαίου κατά την 3η χιλιετία π.Χ. Στοχεύει στην εξοικείωση με σύγχρονους όρους πρόσληψης των σημαντικών φαινομένων της εποχής εκείνης, όπως «νησιωτικότητα», «αστικοποίηση-εξαστισμός» κλπ, και στην κατανόηση των γεωγραφικών, πλουτοπαραγωγικών, τεχνολογικών και ανθρωπολογικών δεδομένων, που συνήργησαν στην ανάπτυξη των σημαντικών αιγαιακών πολιτισμών της Πρώιμης Χαλκοκρατίας και τη στενή μεταξύ τους επαφή. Παράλληλος στόχος του μαθήματος είναι η σύγχρονη διεπιστημονική προσέγγιση των  πολιτιστικών φαινομένων που εξετάζονται, η γνωριμία με τις σημαντικές έρευνες πεδίου των
    τελευταίων ετών και η εξοικείωση (μέσω γραπτών εργασιών και παρουσιάσεων σε σεμιναριακή μορφή) της απαιτητικής διεθνούς βιβλιογραφίας και άλλων πηγών.

    Λέξεις κλειδιά : Σποράδες, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Κρήτη, τεχνολογία, τέχνη, εμπόριο

  • 1 - Εισαγωγή στους νησιωτικούς πολιτισμούς του Αιγαίου κατά την 3η χιλιετία π.Χ. Τα νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου και η Μικρά Ασία.

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Εισαγωγή στους νησιωτικούς πολιτισμούς. Γενικό περίγραμμα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στο Αιγαίο. Αστικοποίηση - εξαστισμός. Μεταλλοτεχνία και ναυπηγική. Οι πολιτισμοί του Βορειοανατολικού Αιγαίου κατά την 3η χιλιετία π.Χ. Τροία και Τρωάδα. Λήμνος: Πολιόχνη - Μύρινα - Κουκονήσι. Λέσβος: Θερμή. Χίος: Εμποριό. Σαμοθράκη - Ίμβρος - Θάσος. Σάμος: Ηραίο. Η περιοχή της Σμύρνης: Liman Tepe -
    Bakla Tepe.

    Λέξεις κλειδιά : νησιώτικος πολιτισμός, εποχή χαλκού

  • 2 - Πρωτοκυκλαδικός πολιτισμός.

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Οι Κυκλάδες κατά την 3η χιλιετία π.Χ.: τοπογραφία, ιστορία της έρευνας, σημερινά ζητούμενα. Ο πρωτοκυκλαδικός πολιτισμός από την Τελική Νεολιθική (4η χιλιετία π.Χ.: Στρόφιλας Άνδρου) έως το τέλος της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού και την ίδρυση της πόλης της Φυλακωπής. Οικισμοί και νεκροταφεία, κεραμική, ειδωλοπλαστική, λιθοτεχνία, μικροτεχνία. Τέχνη και εξωτερικές επαφές. Στοιχεία για τη θρησκεία και τις τελετουργίες στον Κυκλαδικό κόσμο.

    Λέξεις κλειδιά : εποχή του χαλκού, οικισμοί, κυκλαδίτικες τελετουργίες

  • 3 - Σποράδες - Εύβοια - Αττική - Νησιά Αργοσαρωνικού - Δωδεκάνησα - Κρήτη

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Άνεμοι και θαλάσσια ρεύματα. Σποράδες: Παλαμάρι Σκύρου. Εύβοια: Μάνικα και νεότερες έρευνες. Αττική: Τσέπι - Ραφήνα - Άγιος Κοσμάς. Νησιά του
    Αργοσαρωνικού: Κολώνα Αίγινας. Δωδεκάνησα: Βαθύ Αστυπάλαιας - Ασώματος Ρόδου. Κυκλαδικά στοιχεία εκτός Κυκλάδων. Η Κρήτη κατά την 3η χιλιετία π.Χ. και ο ρόλος των Κυκλάδων. Σύνθεση των δεδομένων για την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο.

    Λέξεις κλειδιά : τα νησιά

  • Βιβλιογραφία


    Μέρος Α: Πολιτισμοί του Βορειοανατολικού Αιγαίου

    Doumas Chr., "What did the Argonauts seek in Colchis ?" Hermathena 150, 1991, 31-41.

    Doumas Chr., Rosa V. La ( επιμ .),  Η Πολιόχνη και η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Βόρειο Αιγαίο ", Διεθνές Συνέδριο , Αθήνα 22-25 Απριλίου 1996 , Scuola Archeologica Italiana di Atene / Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 1997.

    Erkanal H., H. Hauptmann, V. Sahoglu & R. Tuncel (επιμ.), The Aegean in the Neolithic, Chalcolithic and the Early Bronze Age, Proceedings of the International Symposium, October 13th-19th 1997, Urla-Izmir (Turkey), Ankara University - Research Center for Maritime Archaeology (ANKUSAM), Publication No: 1. Ankara: Ankara University 2008.

    Κόνσολα Ντ., «Η πρώιμη αστικοποίηση στην ηπειρωτική Ελλάδα», στο Α. Λαγόπουλος (επιμ.), Η Ιστορία της Ελληνικής Πόλης , Ερμής - Αρχαιολογία και Τέχνες, Αθήνα 2004, 75-82.

    Kouka O., Siedlungsorganisation in der Nord- und Ostagais wahrend der Fruhbronzezeit (3 Jt . v.Chr), Rahden 2002.

    Ντούμας Χρ. «Ο πρώιμος εξαστισμός στα νησιά του Αιγαίου», στο Α. Λαγόπουλος (επιμ.), Η Ιστορία της Ελληνικής Πόλης, Ερμής - Αρχαιολογία και Τέχνες, Αθήνα 2004, 83-101.

    Treuil R., P. Darcque, J.-Cl. Poursat, G. Touchais, Οι Πολιτισμοί του Αιγαίου κατά τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού, Ινστιτούτο του Βιβλίου-Μ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1996, 174-209.

    Kouka Ο., "Third Millennium BC Aegean Chronology: Old and New Data from the Perspective of the Third Millennium AD", στο Maning S., Bruce M. J. (επιμ.), Tree-Rings, Kings and Old World Archaeology and Environment: Papers Presented in Honor of Peter Ian Kuniholm, Oxford - Oakville 2009, 133-149.

     

    Τροία - Τρωάδα

    http ://www.uni-tuebingen.d /troia/vr/vr0601en.html

    Blegen C. W. κ . ά ., Troy I: The First and Second Settlements, Princeton 1950, London 1963.

    Demangel R., Le tumulus dit de Protesilas, Paris 1926.

    Doerpfeld W., Troja und Ilion : Ergebnisse der Ausgrabungen in den vorderhistorischen und historischen Schichten von Ilion 1870-1894 , Athen 1902.

    Friedrich C., "Die Keramik der maritimen Troia-Kultur", Studia Troica 7, 1997, 111-258

    Korfmann M., "Troia: A Residential and Trading City at the Dardanelles", στο R. Laffineur & W.-D. Niemeier (επιμ.), POLITEIA: Society and State in the Aegean Bronze Age, Aegaeum 12, Liege/Austin 1995 I, 173-183.

    Korfmann M., D. Mannsperger, Troia: ein historischer Uberblick und Rundgang, Stuttgart 1998.

    Schliemann H., Ilios. The City and the Country of the Trojans, New York 1881.

    Schliemann H., Troja: Results of the Latest Researches and Discoveries on the Site of Homer's Troy, London 1884.

    Sperling J., "Kum Tepe in the Troad: trial excavations, 1934", Hesperia 45, 1976, 305-364.

    Wright J. C., "The Place of Troy among the Civilizations of the Bronze Age", CW 91:5, 1998, 356-368.

     Πολιόχνη, Μύρινα και Κουκονήσι Λήμνου

    Αρχοντίδου-Αργύρη Αγ. (επιμ.), Η Μύρινα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, Λήμνος 2004.

    Bernabo-Brea L.,  Poliochni: Citta Preistorica nell' Isola di Lemnos I (1964), II (1976), Roma.

    Beschi L ., «Λήμνος», στο Α. Βλαχόπουλος (επιμ.), Αρχαιολογία. Νησιά του Αιγαίου, Εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 2005, 106-114.

    Γεωργάκη Ευ., «Το οδικό δίκτυο της Θερμής και της Πολιόχνης κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού», στο Α. Βλαχόπουλος & Κ. Μπίρταχα (επιμ.), Αργοναύτης. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Χρίστο Ντούμα από τους φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1980-2000), Αθήνα 2003, 126-158

    Doumas Chr ., V. La Rosa (επιμ.), Η Πολιόχνη και η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Βόρειο Αιγαίο, Διεθνές Συνέδριο, Αθήνα 22-25 Απριλίου 1996,  Scuola Archeologica Italiana di Atene / Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 1997.

    Μενδώνη Λ. (επιμ.), Πολιόχνη. Λήμνω εν Αμιχθαλλοέση, Ένα Κέντρο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στο Βόρειο Αιγαίο,Υπουργείο Αιγαίου, Αθήνα 1997

    Mπουλώτης Χρ. (επιμ.), «Λήμνος Φιλτάτη», Δήμος Μυριναίων, Πρακτικά του 1ου Συνεδρίου Δημάρχων του Αιγαίου, Μύρινα Λήμνου 21-24 Αυγούστου 1992 , Αθήνα 1994, 11-64

    La Rosa V. κ.ά. (επιμ.),  "Επί Πόντον Πλαζόμενοι", Simposio Italiano di Studi Egei, Roma 18-20 Febbraio 1998 , Scuola A rcheologica I taliana di Atene, Ρώμη 1999, 11-52

    Ντόβα Α., «Οι φάσεις εξέλιξης του προϊστορικού οικισμού στη Μύρινα Λήμνου», στο Α. Βλαχόπουλος & Κ. Μπίρταχα (επιμ.), Αργοναύτης. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Χρίστο Ντούμα από τους φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1980-2000), Αθήνα 2003, 101-125

    Tine S., Α. Traverso, Πολιόχνη. Η Αρχαιότερη Πόλη της Ευρώπης,

     Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 214, Αθήνα 2001.

     Θερμή Λέσβου

    Lamb W., Excavations at Thermi in Lesbos, Cambridge 1936

    http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=4246

     

    Ηραίο Σάμου

    Milojcic V., Samos I: Die prahistorische Siedlung unter dem Heraion , Grabung 1953 und 1955, Bonn 1961

    Isler H. P., "An Early Bronze Age Settlement on Samos ", Archaeology 26, 1973, 170-175

     

    Εμποριό Χίου

    Χρ. Ντούμας, "Η Χίος των προϊστορικών χρόνων", στο Αρχοντίδου-Αργύρη Α., Κυριακοπούλου Θ. (επιμ.), Χίος τα΄έναλος πόλις Οινοπίωνος , Υπουργείο Πολιτισμού, Κ΄Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Χίος 2000, 27-45.

    Hood S., Excavations in Chios 1938-1955. Prehistoric Emporio and Ayio Gala I-II (1981, 1982), London.

     Η περιοχή της Σμύρνης / Liman Tepe , Bakla Tepe

    Erkanal, H., H. Hauptmann, V. Sahoglu, R. Tuncel (επιμ.), The Aegean in the Neolithic, Chalcolithic and the Early Bronze Age, Proceedings of the International Symposium, October 13th-19th 1997, Urla-Izmir (Turkey) , Ankara University - Research Center for Maritime Archaeology (ANKUSAM), Publication No: 1.  Ankara: Ankara University 2008.

    Sahoglu V., "Interregional Contacts around the Aegean during the Early Bronze Age: New Evidence from the Izmir Region", Anadolu /Anatolia 27 (2004), 2005, 97-120.

    Sahoglu V., "The Anatolian Trade Network and the Izmir Region during the Early Bronze Age", OJA 24, 2005, 339-361

    Μέρος Β: Πρωτοκυκλαδικός Πολιτισμός - Εύβοια - Αργοσαρωνικός - Δωδεκάνησα -
    Κρήτη

    http://www.dartmouth.edu/%7Eprehistory/aegean/?page_id=588