Περιγραφή θέματος

  • Γενικά

    Η ευρωπαϊκή τέχνη από την Art Nouveau μέχρι το Μεσοπόλεμο

    Διδάσκων : Α. Σαραφιανός

    Περιγραφή :

    Εξέταση των εννοιών της μοντερνικότητας και του μοντερνισμού στην νεώτερη και σύγχρονη τέχνη. Αναλυτική εξέταση των Εξπρεσιονιστικών ρευμάτων, του Κυβισμού, του Ντανταϊσμού, της Ρώσικης Πρωτοπορίας και του Σουρεαλισμού μαζί με όλα τα πολύπλοκα καλλιτεχνικά φαινόμενα του μεσοπολέμου συμπεριλαμβανομένων των νεορεαλιστικών τάσεων και άλλων ριζοσπαστικών μορφών ρεαλισμού αυτή την περίοδο. Εδώ επίσης θα εξεταστεί και μία σειρά από εξελίξεις που αντιπροσωπεύουν μία ισχυρή καλλιτεχνική αντίδραση που εκδηλώθηκε αυτή τη περίοδο ενάντια στις πρωτοπορίες των αρχών του αιώνα και συμπεριλαμβάνει τις ευρύτατες συνεργασίες τέχνης και πολιτικής ισχύος στα δικτατορικά καθεστώτα της Ευρώπης – από τη φασιστική Ιταλία μέχρι τη Ναζιστική Γερμανία αλλά και συγκεντρωτικές πολιτιστικές τάσεις που εκδηλώνονται και αλλού. Αναφορές θα γίνουν και στην αμφιλεγόμενη κληρονομιά των ρευμάτων της πρωτοπορίας κατά τη μεταπολεμική περίοδο – σε αναβιώσεις, σκληρύνσεις και ανταρσίες στα μοντερνιστικά δόγματα που εκδηλώθηκαν στις πρώτες δεκαετίες μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

    Μαθησιακοί στόχοι μαθήματος : Στόχος του μαθήματος αποτελεί η μετάδοση γνώσης στον φοιτητή αναφορικά με τον εκμοντερνισμό της τέχνης καθώς και με την διαδρομή  των καλλιτεχνικών ρευμάτων, όπως πχ. κυβισμός, ρεαλισμός, σουρεαλισμός κα.

    Λέξεις κλειδιά : μοντερνισμός, ντανταϊσμός,  ρεαλισμός, καλλιτεχνικά ρεύματα

  • 1 - Εισαγωγή

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Οι όροι «Μοντερνισμός» (Modernism), «Μοντερνικότητα» (Modernity), «Πρωτοπορία» (Avant-garde). Ο Δέκατος Ένατος Αιώνας: οι Ιστορικές Τομές, η Εμπειρία και οι Πολιτιστικές Αναπαραστάσεις της Μοντερνικότητας (Νεωτερικότητας).

    O Ζωγράφος της Μοντέρνας Ζωής: Μπωντλαίρ και Κ. Γκύ.

    • Η Εμπειρία της Μοντέρνας Ζωής και ο ορισμός του Ζωγράφου του Παρόντος
    • Οι Ρίζες της Πρωτοπορίες: Ο Ρεαλισμός του Κουρμπέ και τα Μανιφέστα του Ρεαλισμού
    • Η Κοινωνικο-πολιτική σημασία του κινήματος και οι Παραλλαγές του (Μιλλέ και Ντωμιέ). Η Αγγλική Εκδοχή του Ρεαλισμού: Προραφαηλητισμός και Λεπτομέρεια

    Ο Μανέ και οι Ιμπρεσιονιστές: Στυλιστικές Καινοτομίες, η ζωγραφική της νεωτερικής πόλης και η νέα φύση των ακαριαίων μεταβολών

    Μετα-Ιμπρεσιονισμός: Η ανάκληση στην τάξη.

    Νέο-ιμπρεσιονιστές και Σεζάν

    • Οι Νόμοι της Επιστήμης της Οπτικής, η Ισορροπία των Αντινομιών και η Ουτοπία της Κοινωνικής Αρμονίας

    Λέξεις κλειδιά : Μοντερνισμός, Πρωτοπορία, Καινοτομία

  • 2 - Συμβολισμός: «Αντικειμενοποιώντας το Υποκειμενικό». Τα δύο συμβολιστικά ρεύματα και η ριζοσπαστικότητα της φυγής

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Από τον Μορεάς στον Γκωγκέν, από την Ευρώπη στους Ιθαγενείς, και από τον Δυτικό ουμανισμό στον υπερβατικό παραλογισμό

    Η «Νέα Τέχνη» και οι Διακλαδώσεις της στη Γαλλία, την Ισπανία και τη Βρετανία.  Το Τέλος του Αιώνα και το Σχίσμα στη Βιέννη

    Αισθησιακότητα, Επιθυμία και Παραστατική Εξέγερση: Art Nouveau, Aubrey Beardsley, Secession, Gustav Klimt

    Λέξεις κλειδιά : Συμβολισμός, υπερβατικός παραλογισμός

  • 3 - «Ιδιοσυγκρασία», «Έκφραση» κ΄ «Έντονη Προσωπικότητα»: Εξπρεσιονισμός

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Γαλλία: ο Ειδυλλιακός Εξπρεσιονισμός των Φωβιστών 

    Βιέννη: Egon Schiele

    Eξπρεσιονισμός στη Γερμανία: Αστικές Δυστοπίες της «Γέφυρας» και η Λυρική Καθαρότητα του «Γαλάζιου Καβαλάρη»

    Λέξεις κλειδιά : Εξπρεσιονισμός, εξπρεσιονιστικό ρεύμα

  • 4 - Προς την Αφαίρεση: Η Γεωμετρική Αποδόμηση της Ακαδημαϊκής Παράδοσης. Κυβισμός και Μετακυβιστικές Τάσεις

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Πικάσο και «Οι Κυρίες της Αβινιόν»: Αποικιοκρατία, Πρωτογονισμός και Αφαίρεση

    Αναλυτικός και Συνθετικός Κυβισμός: Νέες Φιλοσοφίες Χώρου και Χρόνου Λυρική Αφαίρεση: Ορφισμός

    Η Σκοτεινή Πλευρά του 1ου Παγκόσμιου Πολέμου. Φουτουρισμός και Νταντά

    • Η Κατεδάφιση του Δυτικού Ουμανισμού: Εξωλογικές, Ανορθολογικές και Κριτικές Πρακτικές
    • Ταχύτητα, Συγχρονία και Διάλυση της Μορφής στον Φουτουρισμό
    • Η Ντανταϊστική Αηδία και ο Αντι-Πολιτιστικός Κυνισμός

    Λέξεις κλειδιά : Κυβισμός, Ορφισμός

  • 5 - Η Επόμενη Μέρα μετά τον Πόλεμο: «Ο Τρίτος Δρόμος» του Μεσοπολέμου α) Η Έξοδος στην Υπερ-Πραγματικότητα του Υπο-συνείδητου: Υπερ-ρεαλισμός. β) Κριτικός Εξπρεσιονισμός και Κοινωνικός Καυτηριασμός

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Μεταφυσική Ζωγραφική, τα Μανιφέστα και η Παρορμητική Ομορφιά.

    Η Αλλόκοτη Αισθητική του Ονείρου, του Υποσυνείδητου και της Ψυχικής Διαταραχής

    Κριτική και Υπερ-ρεαλισμός: Αυτοματισμός, Πολιτικός  Πειραματισμός και Κομμουνισμός                                                           

    Η Αποδόμηση του Παραστατικού Σημείου: Γλώσσα και Εικόνα

    Πολιτική Τέχνη: Επαναστατικός (Κριτικός και Κοινωνικός) Ρεαλισμός

    Προλεταριακός, Αναρχικός και Σοσιαλιστικός Ρεαλισμός από το Μεξικό, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση

    Λέξεις κλειδιά : Μανιφέστο, υπέρ - ρεαλισμός, Κομμουνισμός

  • 6 - Η Φωτεινή Πλευρά του 1ου Παγκόσμιου Πολέμου: Αφαίρεση και Ανασυγκρότηση της ελπίδας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας :

    Αφαιρετική Πρωτοπορία: Μία Νέα Λογική για την Αναδόμηση της Ζωής/Μορφής

    Αφηρημένη Τέχνη και Πνευματισμός: Καντίνσκυ

    Σοβιετική Αφαίρεση. Κατασκευή εναντίον Σύνθεσης: Σουπρεματισμός και Κονστρουκτιβισμός

    Ευρωπαϊκή Αφαίρεση. Γεωμετρικές Ουτοπίες: Νεο-πλαστικισμός και Πουρισμός

    Λέξεις κλειδιά : Αφηρημένη τέχνη, Σοβιετική κουλτούρα, Κονστρουκτιβισμός

  • Βιβλιογραφία

    Πρωτογενείς Πηγές

    • *Charles Harrison and Paul Wood (ed.), Art in Theory 1900-1990: An Anthology of Changing Ideas, Oxford: Blackwell, 1992
    • ** Σαρλ Μπωντλαίρ, “Ο Ζωγράφος της Μοντέρνας Ζωής” (βλ. διάφορες συλλογές δοκιμίων του Μπωντλαίρ στη Πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, όπως το Αποφθέγματα Παρηγοριάς για τον Έρωτα, Αθήνα: Ερατώ, 1983, ή τα Αισθητικά Δοκίμια)
    • ** Εμίλ Ζολά, Κείμενα για την Τέχνη, Αθήνα: Printa, 2003
    • *Αντρέ Μπρετόν, Τα Μανιφέστα του Σουρεαλισμού, Αθήνα: Δωδώνη, 1972
    • - Αντρέ Μπρετόν, Υπερρεαλισμός και Ζωγραφική, Αθήνα: Ύψιλον, 1981
    • *Τριστάν Τζαρά, Μανιφέστα του Ντανταϊσμού, Αθήνα: Αιγόκερως, 1998
    • *Maurice Nadeau, Ιστορία του Σουρρεαλισμού, Αθήνα: Πλέθρον, 2004
    • - Marcel Duchamp, Ο Μηχανικός του Χαμένου Χρόνου: Συνεντεύξεις με τον Pierre Cabanne, Αθήνα: Εκδόσεις Άγρα, 1989
    • - Filippo Tommasso Marinetti, Μανιφέστα του Φουτουρισμού, Αθήνα: Αιγόκερως, 1987
    • - Giorgio De Chirico, Αναμνήσεις από τη ζωή μου, Αθήνα: Ύψιλον/βιβλία, 1985
    • - Σαλβαντόρ Νταλί, Το Ημερολόγιο μιας μεγαλοφυίας, Αθήνα : Εξάντας c1985
    • - Σαλβαντόρ Νταλί, Παρανοϊκοκριτική, Αθήνα: Αιγόκερως, 1987
    • - Βασίλυ Καντίνσκυ, Τέχνη και καλλιτέχνες: Δοκίμια, Αθήνα: Νεφέλη, 1986
    • *Βασίλυ Καντίνσκυ, Για το Πνευματικό στην Τέχνη, Αθήνα: Νεφέλη, 1981
    • *Πάουλ Κλεε, Για τη Mοντέρνα Tέχνη, Αθήνα: Κάλβος, 19?
    • - Πάουλ Κλεε, Η Εικαστική Σκέψη: Θεωρία της Μορφής και της Μορφοπλαστικής Διαδικασίας, Αθήνα: Μέλισσα, 1989 
    • - Πάουλ Κλεε, Τα Ημερολόγια, Αθήνα: Νεφέλη, 1985-1986 (2 τμ)
    • - Ανδρέας Εμπειρίκος, Υψικάμινος, Αθήνα: Άγρα, 2001

     

    Ειδικές Μελέτες στα Ελληνικά

    • - Patrick Waldberg, Σουρρεαλισμός, Αθήνα: Υποδομή, 1982
    • - Caroline Tisdall, Φουτουρισμός, Αθήνα: Υποδομή, 1984
    • - Frank Whitford, Μπαουχάουζ, Αθήνα: Υποδομή, 1983
    • *Hans Richter, Νταντά: Τέχνη και Αντι-τέχνη, Αθήνα: Υποδομή, 1983
    • *Camilla Gray, Η Ρώσικη Πρωτοπορία: Προεπαναστατική και επαναστατική Τέχνη στη Ρωσία, 1863-1922, Αθήνα: Υποδομή, 1987
    • *Stephen Escritt, Αρ Νουβώ, Αθήνα: Καστανιώτης, 2000 
    • *Matthew Gale, Νταντά και Υπερρεαλισμός, Αθήνα: Καστανιώτης, 1999
    • - Νίκη Λοϊζίδη, Ο Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο και η σουρεαλιστική επανάσταση : οι μεταφυσικές καταβολές και τα ιδεολογικά αδιέξοδα ενός κινήματος, Αθήνα: Νεφέλη, 1987
    • - Νίκη Λοϊζίδη, Απόγειο και Κρίση της Πρωτοποριακής Ιδεολογίας, Αθήνα: Νεφέλη, 1992
    • *Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, Μπάουχαους: από τον ιδεαλισμό στον φονκσιοναλισμό, Αθήνα: Νεφέλη, 1986

     

    Συλλογικά Έργα στα Ελληνικά

    • **Μάριο ντε Μικέλι, Οι Πρωτοπορίες της Τέχνης του Εικοστού Αιώνα, Αθήνα, Οδυσσέας, c. 2001
    • **Νίκος Στάγκος, Έννοιες της Μοντέρνας Τέχνης: από τον Φωβισμό στον Μεταμοντερνισμό, Αθήνα, Μ.Ι.Ε.Τ, 2005
    • **Οι Μεγάλοι ζωγράφοι: τα Aριστουργήματα της Tέχνης, Αθήνα: Μέλισσα, 1977, τμ. 4-5 (σημαντικότατη πηγή εικόνων αλλά και περιεκτικών εισαγωγικών κειμένων για μερικούς από τους πιο αξιόλογους ζωγράφους που θα εξετάσουμε)
    • - Άλκης Χαραλαμπίδης, Η Τέχνη του 20ου αιώνα (τμ. 1 και 2), Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 1990 (2002) (επισκόπηση και περιγραφή όλων των καλλιτεχνικών κινημάτων της εποχής)
    • - Χρύσανθος Χρήστου, Ζωγραφική 20ου αιώνα, Αθήνα : Εκδoτική Αθηνών, 1996
    • *Χρύσανθος Χρήστου, Η Ευρωπαϊκή Zωγραφική του 20ου αιώνα, Θεσσαλονίκη, 1985 (χρήσιμη και αναλυτική χαρτογράφηση όλων των κινημάτων και καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων αυτής της εποχής-διαβάστε κριτικά) 
    • - Τάκης Πούλος (επιμ.), Έννοιες της Τέχνης τον 20ο αιώνα, Αθήνα: Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, 2006
    • *Hal Foster, Rosalind Krauss, Yve-Alain Bois, Benjamin Buchloh, Η τέχνη από το 1900: Μοντερνισμός, Αντιμοντερνισμός, Μεταμοντερνισμός, Αθήνα: Επίκεντρο, 2007 (έργο διεθνούς αναφοράς, η πιο σύγχρονη και επίσημη πλέον μεταμοντέρνα προσέγγιση στο φαινόμενο του μοντερνισμού από την Αμερικανική ακαδημία)

     

    Συλλογικά Έργα στα Αγγλικά

     

    • **Stephen F. Eisenman, Nineteenth-Century Art: A Critical History, London: Thames and Hudson, 2007 (3rd edition)
    • **Jane Turner, Dictionary of Arts, 34 vols., New York, Grove, 1996 (χρησιμότατο έργο αναφοράς για όλες τα κινήματα, τους καλλιτέχνες, τα στυλ, τις έννοιες και τους όρους στους οποίους θα αναφερθούμε)
    • - Francis Frascina, Modernity and Μodernism : French Painting in the Nineteenth Century, New Haven and London: Yale University Press, in association with the Open University, 1993 (το βιβλίο και η σειρά στην οποία ανήκει εξετάζουν τα κινήματα της μοντέρνας τέχνης – τους καλλιτεχνικούς στόχους και το κοινωνικο-ιστορικό τους περιεχόμενο – με έναν εξαιρετικά προσεκτικό και κριτικό τρόπο)
    • *Charles Harrison, Francis Frascina and Gill Perry, Primitivism, Cubism, Abstraction: The Early Twentieth Century, New Haven and London: Yale University Press, in association with the Open University, 1993 (το βιβλίο και η σειρά στην οποία ανήκει εξετάζουν τα κινήματα της μοντέρνας τέχνης – τους καλλιτεχνικούς στόχους και το κοινωνικο-ιστορικό τους περιεχόμενο – με έναν εξαιρετικά προσεκτικό και κριτικό τρόπο)
    • **Briony Fer, David Batchelor, Paul Wood, Realism, Rationalism, Surrealism: Art between the Wars, New Haven and London: Yale University Press, in association with the Open University, 1993 (το βιβλίο και η σειρά στην οποία ανήκει εξετάζουν τα κινήματα της μοντέρνας τέχνης – τους καλλιτεχνικούς στόχους και το κοινωνικο-ιστορικό τους περιεχόμενο – με έναν εξαιρετικά προσεκτικό και κριτικό τρόπο)
    • *Richard Brettel, Modern Art 1851-1929: Capitalism and Representation, Oxford: Oxford University Press, 1999
    • - Mark Antliff and Patricia Leighten, Cubism and Culture, London: Thames & Hudson, 2001