Περιγραφή θέματος

  • Γενικά

    Αρχαία Σοφιστική

    Διδάσκουσα: Αναπλ. Καθ. Γερασιμούλα Ζωγράφου

  • 1. Πρωταγόρας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Στην πρώτη θεματική ενότητα γίνεται μετάφραση και σχολιασμός των παρακάτω αποσπασμάτων. Αναπτύσσεται διεξοδικά η συμβολή του στη δημιουργία των αντιλογιών.

    Λέξεις κλειδιά: Δισσοί λόγοι, ορθοέπεια, ευβουλία, αγνωστικισμός, πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος, θεωρία προόδου (αιδώς, δίκη).

  • 2. Γοργίας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Μεταφράζονται και σχολιάζονται τα έργα "Υπέρ παλαμίδους απολογία" και "Ελένης εγκώμιον". Σε θεωρητικό επίπεδο δίνεται έμφαση στη συμβολή του στην ανάπτυξη της ρητορικής σε δύο επίπεδα. Πρώτον, στο επίπεδο της επιχειρηματολογίας: ανάπτυξη περίτεχνων επιχειρημάτων βασισμένων στην πιθανότητα, με στόχο να επικρατήσει η δόξα, αφού αντικειμενική αλήθεια για το σοφιστή δεν υπάρχει· δεύτερον, στο επίπεδο του ύφους: εκμετάλλευση της ευκαιρίας (καιρός) και του συναισθήματος του ακροατηρίου με την καλλιέργεια του ύφους μέσα από ρητορικά σχήματα λέξεως, τα οποία προσδίδουν ρυθμό και αρμονία στο λόγο, ώστε να πετύχει με άλλο τρόπο την πειθώ.

    Λέξεις κλειδιά: Δόξα vs αλήθεια, εικός, λόγος δυνάστης, απάτη, καιρός, γοργίεια σχήματα.

  • 3. Πρόδικος

    Περιγραφή θεματικής ενότητας: Μελετάμε και σχολιάζουμε το παρακάτω απόσπασμα. Εδώ εστιάζουμε στην τάση του Πρόδικου να επικεντρώνεται στη μελέτη συγγενικών λέξεων - όρων. Ήταν η αναγνωρισμένη αυθεντία στις μεταξύ τους διαφορές, του άρεσε να ασχολείται με δύο ή τρεις διαφορετικές λέξεις που είχαν την ίδια σημασία και ήθελε να δείχνει ότι αυτό ήταν πλάνη. Εισήγαγε για αυτό μια καινούρια τεχνική, την τεχνική του τα ονόματα διαιρείν.

    Λέξεις κλειδιά: Ηρακλής, αρετή vs κακία, οναμάτων διαίρεσις.

  • 4. Αλκιδάμας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας:

    α) Περί των σοφιστών

    Μετάφραση και σχολιασμός του κειμένου. Αναδυκνείεται η υπεράσπιση του προφορικού, του αυτοσχεδιαστικού λόγου από τον Αλκιδάμαντα ως αντίλογος στην υπεράσπιση του γραπτού λόγου από τον Ισοκράτη και όχι μόνον από αυτόν, αφού η σοφιστική πρακτική της άσκησης του προφορικού λόγου κινδύνευε να αντικατασταθεί με γραπτές εργασίες που μείωναν την αξία της σοφιστικής κίνησης, γιατί υστερούσαν ένα μοναδικό όπλο επιβολής που είχε.

    β) Οδυσσεύς κατά Παλαμήδους προδοσίας

    Μετάφραση και σχολιασμός του κειμένου. Ο τελευταίος περιλαμβάνει σχόλια πρωτότυπα για τον έναν από τους δύο βασικούς πρωταγωνιστές, τον πολύ σημαντικό, αλλά άγνωστο ήρωα του Τρωικού πολέμου, εκπρόσωπο της εξυπνάδας και πρώτο ευρετή πολλών πραγμάτων, τον Παλαμήδη. Ακόμα μελετάται ο λόγος από ρητορική άποψη (δομή, επιχειρήματα, ύφος), σχολιάζεται ο τρόπος επιχειρηματολογίας του Αλκιδάμαντα και γίνεται συγκριτική εξέταση του με τον αντίστοιχο λόγο υπεράσπισης του Παλαμήδη από τον Γοργία (υπέρ Παλαμήδους απολογία), ώστε να αναδειχθεί η μεταξύ τους σχέση: o ένας αποτελεί αντίλογο στον άλλο και οι δύο μαζί σχηματίζουν ένα δισσό λόγο κατά τα πρότυπα των σοφιστών.

    Λέξεις κλειδιά:

    α) αυτοσχεδιαστικός λόγος, ευγλωτία, ρήτορας, σοφιστής.

    β) Οδυσσεύς, λόγοι άκαιροι, προδοσία, Παλαμήδης σοφιστής, εφευρέσεις.

  • Βιβλιογραφία

    Προτεινόμενα συγγράμματα

    • Allen, T.W.-Homeri Opera, Tomus III, Oxon II.

    Ι. ΓΕΝΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ

    Αustin, N.M. – Vidal-Naquet, P., Economic and Social History of Ancient Greece, London 1977.

    Bέϊκος, Θ., Αρχαία Σοφιστική, Θεσσαλονίκη 1971.

    Dodds, E., Oι Έλληνες και το παράλογο (μετ. Γ. Γιατρομανωλάκη), Αθήναι 21978, (κεφ. VI: Ορθολογισμός και αντίδραση στην κλασική εποχή, σσ. 154-174).

    Finley, M., Economy and Society in Ancient Greece, London 1981.

    Glotz, G., H ελληνική «πόλις» (μετ. Α. Σακελλαρίου), Αθήνα 1978.

    Guthrie, W.K.C. Oι σοφιστές (μετ. Δ. Τσεκουράκη), Αθήνα 1979.

    Η Αρχαία Σοφιστική. Τα σωζόμενα αποσπάσματα. Επιμέλεια, μετάφραση, σχολιασμός Ν.Μ. Σκουτερόπουλος, Αθήνα 2006.

    Jaeger, W. Παιδεία (μετ. Γ.Π. Βέρροιου), τ. 1, Αθήναι 41968.

    Kerferd, G.B., Η σοφιστική κίνηση (μετ. Π. Φαναρά), Αθήνα 1996.

    Κύρκος, Β., Αρχαίος ελληνικός διαφωτισμός και σοφιστική, Ιωάννινα 1987.

    Κύρκος, Β., «Η αρχαία σοφιστική και η λεγόμενη δεύτερη σοφιστική» στο Βουδούρης, Κ.Ι. (εκδ.) Η αρχαία σοφιστική. Πρακτικά του Α΄ διεθνούς συμποσίου Φιλοσοφίας για την Αρχαία σοφιστική που οργάνωσε η ελληνική φιλοσοφική εταιρεία τον Σεπτέμβριο του 1982, Αθήνα  1984: 15-23.

    Romilly, J. de, Οι μεγάλοι σοφιστές στην Αθήνα του Περικλή (μετ. Φ. Κακριδή), Αθήνα 1988.

    Schmid, W.-Stählin, O., Geschichte der griechischen Literatur, τ. 13, Μünchen 1961 (=1940).

    Starr, Ch., The Economic and Social Growth of Early Greece 800-500 B.C., New York 1977.

    Vernant, J.P., H καταγωγή της ελληνικής σκέψης (μετ. Σ. Στανίτσα), Αθήνα 1966 (κεφ. IV: To πνευματικό σύμπαν της «πόλεως», σσ. 39-55).

    Vernant, J.P., Μύθος και σκέψη στην αρχαία Ελλάδα (μετ. Σ. Γεωργούδη), Θεσσαλονίκη χ.χ. (κεφ. 7: Από το μύθο στο λόγο, σσ. 341-367).

     

    ΙΙ. ΕΙΔΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥΣ ΤΗΣ

    Α. ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑ

    Αλατζόγλου-Θέμελη, Γραμ., Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος, Αθήνα 1976.

    Αλατζόγλου-Θέμελη «Οι γνωσιολογικές απόψεις των σοφιστών», Φιλοσοφία 10-11 (1980-81): 241-62.

    Dupréel, E., Les Sophistes Protagoras, Gorgias, Prodicus, Hippias, Neuchâtel 1980 (=1948).

    Classen, C.J. “The Study of Language amongst Socrates’ Contemporaries” στο C.J. Classen (εκδ.), Sophistik, Darmstadt 1976: 215-247.

    Κύρκος, Β.Α., Αρχαίος ελληνικός διαφωτισμός και σοφιστική, Ιωάννινα 1987.

    Fehling, D., “Protagoras und die ὀρθοέπεια” στο C.J. Classen (εκδ.), Sophistik, Darmstadt 1976: 341-47.

    Μüller, C.M. “Protagoras über die Götter” στο C.J. Classen (εκδ.), Sophistik, Darmstadt 1976: 312-40.

    Θεοδωρακόπουλος, Ι.Ν., Πλάτωνος Θεαίτητος. Εισαγωγή, αρχαίο και νέο ελληνικό κείμενο, Αθήναι 1980.

     

    Β. ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΟΡΓΙΑ

    Αdkins, A.W.H. “Form and Content in Gorgias’ Helen and Palamedes” στο J.P. Anton-A. Preus (εκδ.), Essays in Ancient Greek Philosophy, τ. 2, Νew York 1983: 107-128.

    Aναστασίου, Γ. «Η πιθανολόγηση ως μέθοδος απόδειξης στο Γοργία», Δευκαλίων 36 (1981): 339-54.

    Βlass, F., Die attische Beredsamkeit, τ. 1, Ηildesheim 31962.

    Buchheim, T. Gorgias von Leontini, Reden, Fragmente und Testimonien mit Übersetzung und Kommentar, Hamburg 1989.

    Calogero, G. “Gorgias and the Socratic Principle Nemo sua sponte peccat” JHS 77 (1957): 12-17.

    Coulter, J.A., “The Relation of the Apology of Socrates to Gorgias’ Defence of Palamedes and Plato’s Critic of Gorgianic Rhetoric”, HSPh 68  (1964): 269-303.

    Denniston, J.D., Greek Prose Style, Oxford 1960.

    Kαλλιγάς, Π., «Οι λόγοι του Γοργία», Δευκαλίων 36 (1981): 275-296.

    Κωνσταντινίδου, Σ., Logos into mythos. The case of Gorgias’ Encomium of Helen, Aθήνα 2008.

    Λιάρου-Αργύρη, Ε., Λόγοι, μαρτυρίες, αποσπάσματα. Γοργίας ο Λεοντίνος.

    Εισαγωγή και σχόλια Ε. Αργύρη-Λιάρου, Θεσσαλονίκη 2009.

    Long, A.A. “Methods of Argument in Gorgias’ Palamedes” στο Boυδούρης (εκδ.) Η Aρχαία σοφιστική: 233-241.

    MacDowell, D.M. (εκδ.), Gorgias Encomium of Helen with Introduction, Notes and  Translation,  Bristol 1982.

    Μουρελάτος, Α.Φ.Δ., «Ο Γοργίας για τη λειτουργία της γλώσσης» στο Βουδούρης (εκδ.), Η Αρχαία Σοφιστική: 223-232.

    Poulakos, J., Gorgias on Rhetoric (Diss.), Lawrence 1978.

    Romilly, J. de, “Gorgias et la pouvoir de la poésie”, JHS 93 (1973): 155-62.

    Schmid, W.-Stählin, O., Geschichte der griechischen Literatur, τ. 13, Μünchen 1961(=1940): 57-59.

    Segal, C.P., “Gorgias and the Psychology of the Logos” HSPh 66 (1962): 99-155.

    Ζωγράφου-Λύρα, Γ. «Γοργία Ὑπὲρ Παλαμήδους ἀπολογία, Αλκιδάμαντα Ὀδυσσεὺς κατὰ Παλαμήδους προδοσίας: συγκριτική μελέτη. Συμβολή στην έρευνα των Σοφιστικών ἐπιδείξεων», Δωδώνη: Φιλολογία 20 (1991): 9-59.

     

    Γ. ΓIA TON AΛΚΙΔAMANTA

    Αλκιδάμαντος Άπαντα. Στερεότυπο κείμενο και μετάφραση στη νέα ελληνική από ομάδα φιλολόγων, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2005.

    Αuer, H., De Alcidamantis declamatione quae inscribitur Ὀδυσσεὺς κατὰ Παλαμήδους προδοσίας (Diss.), Monasterii Gestfalorum 1918.

    Avezzù, G. (εκδ.), Alcidamante Orazioni e Frammenti, BIFG, Suppl. IV, Roma 1982.

    MacDowell, D., “Gorgias, Alkidamas and the Cripps and Palatine Manuscripts” CQ 11 (1961): 113-124.

    Milne, M.J., A Study in Alcidamas and his Relation to Contemporary Sophistic (Diss.), Bryn Mawr 1924.

    Päll, J., “Public speaking and speaker’s identity: Gorgias as an orator-poet” στο Τ.R. Kämmer (εκδ.), Identities and societies in the ancient East-Mediterranean regions, Münster 2011: 201-218.

     

    Δ. ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΔΙΚΟ

    Μayhew, R., Prodicus the Sophist. Text, translations and commentary, Oxford 2011.

     

    ΙΙΙ. ΓΙΑ ΤΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ

    Εisenhut, W., Einführung in die antike Rhetorik und ihre Geschichte, Darmstadt 1974.

    Cole, T., The Origins of Rhetoric in Ancient Greece, Baltimore, London 1991.

    Gomperz, H. Sophistik und Rhetorik, Darmstadt 1965.

    Kennedy, G. The Art of Persuasion in Greece, Princeton 1963.

    Lesky, A., Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας (μετ. Α. Τσοπανάκη), Θεσσαλονίκη 52006 (κεφ. Οι σοφιστές και οι αρχές της έντεχνης ρητορείας, σσ. 481-507).

    Schiappa, E. The Beginnings of Rhetorical Theory in Classical Greece, New Haven, London 1999.

    Pernot, L. Rhetoric in Antiquity (μετ. από το γαλλικό πρωτότυπο W.E. Ηiggins), Washington 2005.

    Usher, S., Greek Oratory. Tradition and Originality, Oxford, New York 1999.

    Worthington, I. (εκδ.), Persuasion. Greek rhetoric in Action, New York 1994.