Topic outline

  • General

    Δημοτικό Τραγούδι - Μουσικολογική Προσέγγιση

    Διδάσκουσα : Ρ. Δαλιανούδη

    Περιγραφή μαθήματος :

    Ορισμός – περιεχόμενο – θεματολογία- ρεπερτόριο- ενοργάνωση του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού.

    Μουσικολογικά, λαογραφικά και ανθρωπολογικά στοιχεία νησιωτικής και στεριανής Ελλάδας.

    Τοπικές μουσικο-χορευτικές παραδόσεις και ταυτότητες ανά γεωγραφική περιοχή (μουσικοί χάρτες): Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Μοριάς, Στερεά Ελλάδα, Β. Αιγαίο, Ν. Αιγαίο, Κρήτη, Ιόνιο.

    Τα μαθήματα συνοδεύονται από οπτικο-ακουστικό υλικό. (CDs, DVDs, PPt)

    Μαθησιακοί στόχοι μαθήματος :

    α) να γνωρίσουν οι φοιτητές τα χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού

    β) να γνωρίσουν τις διαφορετικές μουσικο-χορευτικές ντοπιολαλιές της Ελλάδας

    γ) να είναι σε θέση ν’ αναγνωρίσουν το είδος και την καταγωγή του δημοτικού τραγουδιού

    Λέξεις κλειδιά : παράδοση, παραδοσιακό, δημοτικό τραγούδι, λαϊκή παιδεία

  • 1 - α) Eισαγωγή β) Φιλολογική και Μουσικολογική διαλεκτική των διπόλων «λαϊκό- αστικό», «λαϊκό-έντεχνο» Πολιτισμικός δυισμός. γ) Διεπιστημονική προσέγγιση της λαϊκότητας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Χρονοδιάγραμμα ελληνικής μουσικής δημιουργίας. Εννοιοδότηση των όρων παραδοσιακή μουσική και μουσικές παραδόσεις. Προσέγγιση της δημοτικής μουσικής από τις επιστήμες της Εθνομουσικολογίας, Λαογραφίας, Ανθρωπολογίας.

    Λέξεις κλειδιά : Λαός- λαϊκός, λαϊκή μουσική δημιουργία, αστικο-λαϊκή μουσική δημιουργία, μουσική παράδοση – παραδοσιακή μουσική, πολιτισμικός δυισμός, αστικό-λαϊκό, λαϊκόέντεχνο

    5.     Χρονοδιάγραμμα ελληνικής μουσικής δημιουργίας. Εννοιοδότηση των όρων παραδοσιακή μουσική και μουσικές παραδόσεις.  Εξέταση διπόλων «αστικόλαϊκό», «λαϊκό-έντεχνο».  Προσέγγιση της δημοτικής μουσικής από τις επιστήμες της Εθνομουσικολογίας,

    Λαογραφίας, Ανθρωπολογίας.

  • 2 - α) Χαρακτηριστικά λαϊκής δημιουργίας β) Χαρακτηριστικά δημοτικού τραγουδιού γ) θεματικοί κύκλοι δημοτικού τραγουδιού

    Περιγραφή θεματικής ενότητας Παραδοσιακές νόρμες λαϊκής δημιουργίας. Συντηρητικότητα και δυναμισμός της παράδοσης.Χαρακτηριστικά δημοτικού τραγουδιού.Λαογραφικά, μουσικολογικά, ιστορικά στοιχεία δημοτικού τραγουδιού. Ορισμός και θεματολογία δημοτικού τραγουδιού. Μουσικά παραδείγματα.

    Λέξεις κλειδιά : Μονοφωνία, αυτοσχεδιασμός, παραλλαγές, μουσικά όργανα, λειτουργική μουσική, κύκλοι τραγουδιών

  • 3 - α) Ταξινόμηση δημοτικών τραγουδιών κατά Κυριακίδη, β) Ταξινόμηση δημοτικών τραγουδιών κατά Λουκάτο γ) Ταξινόμηση δημοτικών τραγουδιών κατά Πολίτη.

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Ταξινόμηση δημοτικών τραγουδιών σύμφωνα με τους Λαογράφους.

    Λέξεις κλειδιά : Ακριτικά, παραλογές, μοιρολόγια, αφηγηματικά, ρίμες, εθιμικά, θρησκευτικά, εορταστικά, επικά, λυρικά, γνωμικά, σκωπτικά, παιδικά, οικογενειακά, κοινωνικά, της αγάπης, της ξενιτιάς, της τάβλας, της στράτας

  • 4 - Γενική και Λαϊκή παιδεία

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Χαρακτηριστικά γενικής και λαϊκής παιδείας.β) Χαρακτηριστικά γενικής παιδείας.

    Λέξεις κλειδιά : Μυητική, βιωματική, αυθόρμητη, δυναμική,διαπιστευμένοι δάσκαλοι, οργανωμένη, πρόγραμμα σπουδών, ομοιογένεια

  • 5 - α) Ο αυτοσχεδιασμός στην παράδοσηβ) Φορείς της παράδοσηςγ) Αντιστοιχία φορέων-δημιουργικότητας/ αυτοσχεδιασμού

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Είδη αυτοσχεδιασμού στη λαϊκή μουσική δημιουργία.  Παθητικοί φορείς, ενεργητικοί φορείς, χαρισματικοί φορείς Σχέση φορέων παράδοσης και αυτοσχεδιασμού.

    Λέξεις κλειδιά : Επαναληπτικός, ανασυνθετικός, πρωτότυπος, παθητικοί, ενεργητικοί, χαρισματικοί

  • 6 - α) Στεριανή και νησιωτική Ελλάδα. Γεω-πολιτισμικοί χάρτες. β) Μουσικο-χορευτικά χαρακτηριστικά νησιωτικής Ελλάδας γ) Μουσικο-χορευτικά χαρακτηριστικά στεριανής Ελλάδας

    Περιγραφή θεματικής ενότητας : Χαρακτηριστικά μουσικοχορευτικής παράδοσης(ρεπερτόριο, χοροί, ύφος, ενοργάνωση κ.ά.) στη νησιωτική και στεριανή Ελλάδα. Μουσικά παραδείγματα και συγκριτικές προσεγγίσεις.

    Λέξεις κλειδιά : Ελαφρύ, πηδηχτό, συρτό, ρίμα, δίστιχα. Κυκλάδες,Δωδεκάνησα, Κρήτη,Μακεδονία, Θράκη, Ιόνιο,Βόρειο Αιγαίο, Ρούμελη,Στερεά Ελλάδα

  • 7 - Ενοργάνωση δημοτικού τραγουδιού: α) Παλιές και νέες ζυγιές στεριανή Ελλάδα β) Παλιές και νέες ζυγιές νησιωτική Ελλάδα γ) Παραδοσιακές κομπανίες στη στεριανή Ελλάδα δ) Παραδοσιακές κομπανίες στη νησιωτική Ελλάδα

    Περιγραφή θεματικής ενότητας Όργανα δημοτικής μουσικής σε νησιωτική και στεριανή Ελλάδα: ζυγιές και κομπανίες.Τοπικές μουσικο-χορευτικές παραδόσεις ανά γεωπολιτισμική περιοχή: Ζυγιές και κομπανίες.

    Λέξεις κλειδιά : Ζυγιές, κομπανίες, λαουτοειδή, τοξωτά, νυκτά όργανα

  • Βιβλιογραφία

    • Αμαργιανάκης Γεώργιος, Εισαγωγή στο δημοτικό τραγούδι. (Διδακτικές Σημειώσεις), Παν/μιο Αθηνών, (1999)
    • Δαλιανούδη Ρενάτα, Ελληνικό δημοτικό τραγούδι- Μουσικολογική προσέγγιση (Διδακτικές Σημειώσεις). Παν/μιο Ιωαννίνων, (2014)

    Επιπλέον συνιστώμενη βιβλιογραφία

    • Μπαζιάνας Νίκος, Για τη λαϊκή μας μουσική παράδοση, Αθήνα: ΤΥΠΩΘΗΤΩ (1999)
    • Σηφάκης Γρηγόριος, Για μια ποιητική του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, Ηράκλειο: Π.Ε.Κ. (1998)
    • Αυδίκος Ευάγγελος, Εισαγωγή στις σπουδές του λαϊκού πολιτισμού, Αθήνα: Κριτική (2009)