ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ–ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΜΟΣ (ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣ

 ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ–ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΜΟΣ      

 (ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ-ΚΡΙΤΙΚΗ)                                                                                                                                        Οι κλασσικές συμπεριφοριστικές θεωρίες μάθησης (μπιχεβιορισμός)

 

ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ – ΑΡΧΕΣ

Οι θεωρίες αυτές έχουν ως ιστορικοφιλοσοφικό υπόβαθρο τους τρεις βασικούς νόμους του συνειρμού, (ομοιότητας, αντίθεσης και χωροχρονικής συνάφειας) του Αριστοτέλη. Σύμφωνα με τους νόμους αυτούς, μια αισθητηριακή παράσταση διατηρείται και ανακαλείται στη μνήμη μας, όταν αυτή είναι όμοια ή αντίθετη ή συνδέεται χωροχρονικά με μια άλλη παράσταση. Ο άνθρωπος θεωρείται ως ένα «υλικό σύστημα» (Hobbes) ή ως «tabula rasa», «χάρτης λευκός, ενεργός προς απογραφήν». Πηγή της γνώσης είναι οι αισθήσεις και η εμπειρική αντίληψη. Όλα όσα «εγγράφονται» στην ψυχή ή στο νου πρέπει απαραίτητα να περάσουν από τις αισθήσεις. Το φιλοσοφικό αυτό δόγμα επηρεάζει τη νεοσύστατη επιστήμη της «Ψυχοφυσιολογίας» του Wundt και του Pawlow, η οποία αποτελεί τη βασική επιστημονική αφετηρία του Συμπεριφορισμού. Οι συμπεριφοριστές υποστήριξαν ότι η Ψυχολογία αποκτά επιστημονική ταυτότητα, όταν μελετά και ανακαλύπτει νόμους που διέπουν τις σχέσεις της «παρατηρήσιμης και μετρήσιμης» συμπεριφοράς που εισέρχεται ως ερέθισμα (stimulus-input) και εξέρχεται ως αντίδραση (response-output) χωρίς τη βοήθεια ή αναφορά σε εσωτερικά γεγονότα ή επινοήματα, όπως π.χ. νοητικές διαδικασίες, ελεύθερη βούληση, σκοποί, κίνητρα κ.ά. Συνεπώς η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα μάθησης, η οποία πραγματώνεται από τις εξωτερικές συνδέσεις ερεθισμάτων και αντιδράσεων.Σύμφωνα με τον Pawlow, μάθηση έχουμε όταν καταφέρουμε να συνεξαρτήσουμε κάποιο ουδέτερο ερέθισμα με κάποια αντίδραση. Αυτή η αντίδραση μπορεί να προκαλείται από κάποιο φυσικό ερέθισμα αρχικά. Αντίθετα το ουδέτερο ερέθισμα αρχικά δεν επιφέρει αυτή την αντίδραση. Μετά τη συνεξάρτηση, δηλαδή την τοποχρονική συνάφεια ουδετέρου και φυσικού ερεθίσματος καθώς και της αντίδρασης, επιτυγχάνεται η εμφάνιση της φυσικής αντίδρασης με τη διέγερση που προκαλούσε το ουδέτερο αρχικά ερέθισμα. Σχηματικά τα παραπάνω θα μπορούσαν να συνοψιστούν ως εξής:

 

 

Η θεωρία του συμπεριφορισμού όπως διαμορφώθηκε από τον Pawlow καταλήγει στα εξής:
1. Η μάθηση πραγματώνεται σε κάθε οργανισμό με βάση τα εξαρτημένα αντανακλαστικά
2. Είναι μάθηση παθητική χωρίς συμμετοχή ενσυνείδητων διεργασιών και δίνει περισσότερη σημασία στο ερέθισμα παρά στην αντίδραση
3. Βασικές της προϋποθέσεις είναι η ένταση και διακριτικότητα του ερεθίσματος, η σειρά παρουσίασης του εξαρτημένου και του ανεξάρτητου ερεθίσματος και ο χρόνος παρουσίασης των ερεθισμάτων.                                                                                                                          

ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΜΟΥ

 

Ο σημαντικότερος μηχανισμός μάθησης κατά τους συμπεριφοριστές είναι η ενίσχυση της επιθυμητής συμπεριφοράς του ατόμου μέσω της αμοιβής της ή μέσω της απαλλαγής του ατόμου από δυσάρεστες καταστάσεις και η απάλειψη μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς εφαρμόζοντας την άμεση τιμωρία ή τη διακοπή των ευχάριστων καταστάσεων ή με την απόσβεσή της χωρίς την παροχή ενίσχυσης ή την επιβολή τιμωρίας, αλλά με την αγνόησή της.Το διδακτικό μοντέλο που στηρίζεται στη θεωρία του μπιχεβιορισμού είναι δασκαλοκεντρικό. Ο δάσκαλος θεωρείται αυθεντία και οι μαθητές οφείλουν να αναπαράγουν τη γνώση όπως αυτή υπάρχει στα σχολικά εγχειρίδια και μεταδίδεται από αυτόν στην τάξη. Το διδακτικό μοντέλο του συμπεριφορισμού είναι αυτό που χρησιμοποιείται στο παραδοσιακό σχολείο..

Το φαινόμενο της συμπεριφοριστικής μάθησης χαρακτηρίζεται από τα παρακάτω:

-Η προσχεδιασμένη γνώση μεταδίδεται στους μαθητές σύμφωνα με ένα προσχεδιασμένο πρόγραμμα.

-Πραγματοποιούνται συγκεκριμένες δραστηριότητες για να επιτευχθούν συγκεκριμένοι στόχοι.

-Η μάθηση διαμορφώνεται από την επανάληψη και την ενίσχυση καθώς ο μαθητής ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένα ερεθίσματα.

-Ο μαθητής δεν έχει ούτε τον έλεγχο της μάθησης ούτε του χρόνου που χρειάζεται για να επιτευχθεί η μάθηση.

-Ο δάσκαλος είναι ο δημιουργός και το κέντρο του γεγονότος της μάθησης.

-Η αξιολόγηση γίνεται ατομικά στο τέλος της μαθησιακής διαδικασίας για να εξακριβώσει αν έχει αποχτηθεί η γνώση των αντικειμένων της μάθησης.

-Η αποτυχία σημαίνει ότι το περιεχόμενο της υπό μάθηση έννοιας πρέπει να επαναλαμβάνεται μέχρι να κατακτηθεί από τον μαθητή.

 

 

 

 

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

 

Ο συμπεριφορισμός εφαρμόστηκε ευρύτατα σε πολλές περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως στην εκπαίδευση των ζώων, στη θεραπεία της διαταραγμένης ανθρώπινης συμπεριφοράς, σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης, στη διοίκηση, στη διαφήμιση κ.ά.

 

Η θεραπεία της αποκλίνουσας συμπεριφοράς

Η συμπεριφοριστική άποψη θεωρούσε τις αποκλίσεις συμπεριφοράς όχι ως ενδείξεις ψυχολογικών προβλημάτων, αλλά κυρίως ως αποτέλεσμα μάθησης και επίδρασης αρνητικών εμπειριών. Κατά συνέπεια, η θεραπεία της αποκλίνουσας συμπεριφοράς μπορεί να γίνει με μια μορφή μάθησης βασισμένη στην κλασσική και συντελεστική υποκατάσταση.

 

Η εκπαίδευση

Σύμφωνα με τους συμπεριφοριστές η μάθηση είναι μια διαδικασία συσσώρευσης πληροφοριών, η οποία επιτυγχάνεται με τη δημιουργία συνδέσεων ή συνειρμών ανάμεσα στις νοητικές αναπαραστάσεις των περιβαλλοντικών ερεθισμάτων και στις αντιδράσεις του ατόμου σ’ αυτές. Άρα, όσο περισσότερα περιβαλλοντικά ερεθίσματα δέχεται το άτομο τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες δημιουργίας συνειρμών και κατά συνέπεια τόσο μεγαλύτερο είναι το μαθησιακό αποτέλεσμα.

Ειδικότερα:

Α) Καθοδήγησε τους εκπαιδευτικούς (ειδικότερα εκείνους των μικρών μαθητών και των παιδιών με μαθησιακά προβλήματα) στο να οργανώνουν τη διδασκαλία κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να προσφέρουν τις πληροφορίες σταδιακά και ιεραρχικά οργανωμένες.

Β) Συνέβαλε στη δημιουργία ενός προγράμματος διδασκαλίας για όλα τα παιδιά, αφού η γνώση προέρχεται από την πρόσληψη της αντικειμενικής πραγματικότητας που είναι προσπελάσιμη από όλα τα παιδιά.

Γ) Επιπλέον, με βάση το συμπεριφοριστικό πλαίσιο, προτάθηκε μια μέθοδος διδασκαλίας που μπορούσε να εφαρμοστεί εύκολα. Σύμφωνα με αυτή, όταν η απάντηση του μαθητή (δηλαδή η αντίδρασή του) στην ερώτηση του δασκάλου (δηλαδή στο ερέθισμα) δεν ήταν η επιθυμητή, τότε ο δάσκαλος διαφοροποιεί την ερώτηση προσμένοντας μια διαφορετική απάντηση. Αν και πάλι η απάντηση του μαθητή δεν είναι η επιθυμητή, τότε πάλι ο δάσκαλος διαφοροποιεί την ερώτηση κ.ο.κ. Για παράδειγμα, αν οι ασκήσεις (ερέθισμα) των μαθηματικών δε φέρουν το αναμενόμενο μαθησιακό αποτέλεσμα (αντίδραση), τότε ο δάσκαλος εξασκεί τους μαθητές του με άλλες ασκήσεις μικρότερης δυσκολίας, έτσι ώστε να μπορέσει να επιτύχει τον αρχικό στόχο του.

 

 

Κριτική στο συμπεριφορισμό

-Ο συμπεριφορισμός υπεραπλουστεύει την ανθρώπινη συμπεριφορά.

-Βλέπει τον άνθρωπο σαν ένα ρομπότ κι όχι σαν πλάσμα με ανάγκες και σκοπούς.

-Εφαρμόζει μηχανική επανάληψη της μάθησης.

-Επιβάλλει περιορισμένο ρυθμό διαμεταφοράς της γνώσης.

-Παρουσιάζει περιορισμένη διατήρηση της γνώσης χωρίς ενίσχυση. Η συμπεριφορά ή οι αντιδράσεις ενισχύονται από την επανάληψη με θετικούς και αρνητικούς ενισχυτές. Όμως είναι πολύ δύσκολο για ένα εκπαιδευτικό να ενισχύσει κατάλληλα και ατομικά τριάντα περίπου μαθητές την ίδια στιγμή.

-Είναι προβληματική στην συνεργατική μάθηση. Οι μαθητές αδυνατούν να ενώσουν από μόνοι τους τα κομμάτια και να τα εφαρμόσουν σε άλλες καταστάσεις.

-Δεν αναπτύσσει δεξιότητες επίλυσης προβλήματος. Ο μαθητής μπορεί να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου δεν του προκύπτει ερέθισμα για να μπορέσει να ανταποκριθεί σωστά.

-Ο μαθητής βλέπει ότι ένα μεγάλο μέρος αυτών που μαθαίνει είναι άχρηστα και άσχετα με την καθημερινή ζωή.

-Το ερέθισμα παρέχεται από τον εκπαιδευτικό. Επομένως η παρουσία του εκπαιδευτικού είναι καθοριστική για την επιτυχία των δραστηριοτήτων.

-Ο μαθητής συνήθως παρακινείται εξωτερικά. Το κίνητρο για τη σωστή αντίδραση σε ένα ερέθισμα εξαρτάται άμεσα από το χρόνο που διανύεται ανάμεσα στην αντίδραση και στην ενίσχυση.

-Υπάρχει πολύ μικρή συνεργασία ανάμεσα στους μαθητές.

-Υποθέτει ότι ο μαθητής θα υιοθετήσει την αποδεκτή έννοια και τις προκαθορισμένες ερμηνείες που επιδιώκονται από τον εκπαιδευτικό.

-Το πρόγραμμα σπουδών στηρίζεται στην αξιολόγηση.

-Η μάθηση δεν αντιμετωπίζεται σαν εξαρτώμενη από το κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο. Μ’ αυτόν τον τρόπο καταργείται η μάθηση σαν κοινωνική διαδικασία.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                    

ΠΗΓΕΣ:

Ενδιαφέροντα χρήστη